UX w web3. Jak sprawić, by zdecentralizowany internet był przystępny dla każdego?

Wielu entuzjastów decentralizacji mówi o potencjale web3, kreśląc przyszłość internetu jako przestrzeń wolną od pośredników, w której użytkownicy będą mieli pełną kontrolę nad swoimi danymi. W teorii brzmi to jak spełnienie marzeń o bardziej sprawiedliwym i bezpiecznym internecie. Jednak pomimo wielkiego entuzjazmu i dużego zainteresowania web3, UX, czyli doświadczenie użytkownika, pozostaje istotną przeszkodą, którą trzeba przeskoczyć, aby ta wizja mogła się urzeczywistnić.

Problemy z UX w web3

Głównym problemem UX jest to, że technologie stojące za web3 są bardzo złożone, a ich zrozumienie i obsługa wymagają od użytkowników wiedzy i umiejętności, które nie są powszechne. Często, aby korzystać z web3, użytkownik musi wiedzieć, jak założyć portfel kryptowalutowy, zarządzać kluczami prywatnymi, dokonywać transakcji na blockchainie, a także rozumieć takie pojęcia jak zdecentralizowane giełdy (DEX-y) czy inteligentne kontrakty. Dla wielu nowych użytkowników to po prostu zbyt duża ilość informacji do przyswojenia i mogą czuć się zniechęceni.

Web3 w swoim obecnym stanie jest bardziej przestrzenią dla technologicznych entuzjastów niż dla przeciętnego użytkownika internetu. Wyobraźmy sobie dla porównania, jak trudne byłoby korzystanie z web2, gdybyśmy musieli konfigurować serwery, zarządzać danymi na poziomie kodu, czy za każdym razem dokonywać skomplikowanych operacji, aby uzyskać dostęp do jakiejś usługi. Tak samo wygląda to w web3 – proste czynności wymagają tutaj znacznie więcej kroków i głębszej wiedzy.

Czym jest web3?

Web3 to nowa generacja internetu, która bazuje na idei decentralizacji i pełnej kontroli użytkowników nad ich danymi oraz zasobami cyfrowymi. Dzięki technologii blockchain web3 różni się od tradycyjnego internetu (web2), w którym to centralne serwery i korporacje zarządzają danymi i dostarczają usługi. Ekosystem web3 obejmuje kilka kluczowych elementów, które umożliwiają budowanie autonomicznych i odpornych na cenzurę aplikacji oraz platform.

Zdecentralizowane aplikacje (dApps)

Zdecentralizowane aplikacje, czyli dAppsy, stanowią jedną z najważniejszych składowych web3. Są to aplikacje, które działają na blockchainie i eliminują konieczność korzystania z pośredników, co oznacza, że nie są zarządzane przez centralne podmioty, jak banki czy duże korporacje. Zamiast tego dAppsy opierają się na sieciach komputerów rozproszonych, co zapewnia większą przejrzystość, bezpieczeństwo i trwałość danych. Przykładem są zdecentralizowane giełdy (np. Uniswap), platformy do pożyczek (np. Aave) czy aplikacje społecznościowe (np. Mastodon).

Cechą charakterystyczną dApps jest to, że są one transparentne – każdy użytkownik ma wgląd do kodu źródłowego oraz transakcji, co zwiększa ich zaufanie. Jednak, aby w pełni wykorzystać ich potencjał, użytkownik musi posiadać wiedzę na temat działania blockchaina oraz posługiwać się portfelem kryptowalutowym. Dlatego UX w przypadku dApps jest kluczowy, ale zarazem trudny do realizacji w sposób prosty i intuicyjny.

Inteligentne kontrakty

Inteligentne kontrakty (smart contracts) to programy zapisane w kodzie, które automatycznie wykonują warunki umowy, gdy spełnione są określone wymagania. Kontrakt taki nie wymaga zaufania do żadnej ze stron – działanie inteligentnego kontraktu jest w pełni autonomiczne i niezmienne po jego wdrożeniu na blockchain. Oznacza to, że jeśli warunki kontraktu zostaną spełnione, kontrakt automatycznie zrealizuje zapisaną w nim akcję, np. przekaże określoną ilość kryptowaluty.

Przykładem zastosowania inteligentnych kontraktów są platformy DeFi (zdecentralizowane finanse), które pozwalają na udzielanie pożyczek, handel aktywami, czy nawet zarządzanie funduszami bez konieczności korzystania z tradycyjnych instytucji finansowych. Zaletą inteligentnych kontraktów jest ich bezpośredniość – realizują one transakcje bez pośredników, co obniża koszty i przyspiesza procesy. Wadą jest jednak ich nieodwracalność, co oznacza, że jeśli wystąpi błąd w kodzie, może to skutkować nieodwracalnymi stratami.

Tokeny i kryptowaluty

Tokeny i kryptowaluty to cyfrowe aktywa, które pełnią rolę środka wymiany oraz reprezentują wartość w ekosystemie web3. Są wykorzystywane zarówno jako waluta, jak i sposób na uzyskanie dostępu do zasobów i usług w ramach zdecentralizowanych aplikacji. Tokeny można podzielić na dwa główne typy:

Tokeny użytkowe (utility tokens), które służą do uzyskania dostępu do usług w ramach danej aplikacji lub platformy. Przykładem jest token ETH na blockchainie Ethereum, który umożliwia wykonywanie transakcji i płacenie za operacje na tej sieci.
Tokeny wartości (security tokens), które przedstawiają wartość aktywów, takich jak udziały w firmie, nieruchomości lub inne aktywa o wartości rynkowej. Są one ściśle regulowane i działają jako inwestycje.

Kolejny typ tokenów to NFT (Non-Fungible Tokens), czyli niewymienialne tokeny, które służą do reprezentowania unikalnych przedmiotów cyfrowych bądź fizycznych, takich jak dzieła sztuki, kolekcjonerskie karty, muzyka czy wirtualne nieruchomości. NFT umożliwiają artystom, twórcom i kolekcjonerom sprzedaż, zakup oraz posiadanie cyfrowych aktywów w sposób, który wcześniej nie był możliwy. Mam na myśli fakt, że użytkownicy mogą posiadać rzadkie przedmioty cyfrowe w sposób trwały i transparentny.

Wyzwania dotyczące UX

Tworzenie przyjaznego UX w zdecentralizowanym środowisku web3 jest niezwykle trudnym zadaniem. Oto główne wyzwania, z którymi moim zdaniem mierzą się projektanci:

Złożoność technologii

Blockchain i związane z nim koncepcje, takie jak portfele kryptowalutowe, inteligentne kontrakty czy zdecentralizowane aplikacje (dApps), są skomplikowane w samej swojej naturze. Dla wielu przeciętnych użytkowników pojęcia takie jak „klucz prywatny,” „seed phrase” (czyli fraza nasienna, klucz do odzyskania dostępu), czy „zdecentralizowana giełda” są trudne do zrozumienia, co sprawia, że sam proces korzystania z web3 staje się barierą.

To wyzwanie dla projektantów UX, którzy muszą stworzyć interfejsy tak intuicyjne, by użytkownik mógł korzystać z tych technologii bez zrozumienia ich technicznych aspektów. Wyobraźmy sobie, że musimy obsługiwać swoje konto bankowe, mając przed sobą wyłącznie surowe kody i adresy kryptograficzne – to właśnie taki poziom skomplikowania stanowi web3 dla nowicjuszy. Projektanci muszą zatem opracowywać interfejsy, które z jednej strony prowadzą użytkowników przez nowe procesy, a z drugiej chronią ich przed potencjalnymi błędami, które mogą prowadzić do nieodwracalnych strat.

Brak standaryzacji

Tradycyjne aplikacje web2 (takie jak bankowe czy sklepy internetowe) są często oparte na podobnych wzorcach UX, co daje spójne i przewidywalne doświadczenia użytkownika. W przypadku web3 jest to niestety wyjątkiem. Różnorodność blockchainów, na których działają dAppsy, brak jednolitych protokołów i wzorców UX, a także unikalne wyzwania związane z każdym blockchainem (Ethereum, Solana, Binance Smart Chain itp.) sprawiają, że nie ma jednej, „przewodniej” zasady projektowania. To rodzi chaos i frustrację w doświadczeniu użytkownika – raz może on natknąć się na prosty i intuicyjny interfejs, a innym razem na niezwykle skomplikowane menu bez żadnych wskazówek

Kwestie bezpieczeństwa

Decentralizacja to jedna z największych zalet web3, ale też źródło licznych problemów związanych z UX. W tradycyjnym modelu, web2, kwestie bezpieczeństwa są zazwyczaj zarządzane przez centralne podmioty – banki, dostawców aplikacji, platformy społecznościowe – które przechowują dane i dbają o ich ochronę. W web3 odpowiedzialność za zabezpieczenie środków i prywatności spada na użytkownika. Bez odpowiedniego zabezpieczenia swojego klucza prywatnego lub frazy seed użytkownik ryzykuje utratę dostępu do swoich środków – bez możliwości ich odzyskania.

W tym kontekście UX w dAppsach musi nie tylko ułatwiać korzystanie z aplikacji, ale też edukować użytkownika w zakresie ochrony danych i zachęcać do stosowania praktyk bezpiecznego zarządzania portfelem. Niezwykle istotne są tu jasne komunikaty, ostrzeżenia i przewodniki, które przypominają o potencjalnych ryzykach.

Jak poprawić UX w web3?

Dostosowanie sposobu działania dAppsów do przeciętnego użytkownika wymaga rozwiązań, które uczynią te aplikacje bardziej przyjaznymi i zrozumiałymi.

Edukacja użytkownika

Web3 wprowadza wiele nowych koncepcji, które mogą być skomplikowane i trudne do zrozumienia dla początkujących. Wprowadzenie interaktywnych samouczków i wyjaśnień kluczowych terminów byłoby ogromnym wsparciem dla użytkowników. Dobrze zaprojektowane samouczki mogłyby prowadzić użytkowników krok po kroku przez proces zakładania portfela, wykonywania pierwszej transakcji, zarządzania kluczami prywatnymi i innych podstawowych czynności.

Wyobraźmy sobie, że użytkownik otwiera nowy portfel – zamiast suchego formularza do wypełnienia, widzi interaktywny przewodnik, który tłumaczy, czym jest klucz prywatny, fraza odzyskiwania i jak je bezpiecznie przechowywać. Dodatkowo, dAppsy mogłyby korzystać z wbudowanych tooltipów (małych okienek z dodatkowymi informacjami), które wyjaśniają pojęcia w czasie rzeczywistym, gdy użytkownik porusza się po interfejsie. Takie podejście edukacyjne może znacząco obniżyć poziom stresu i zniechęcenia w trakcie pierwszych kontaktów z web3.

Uproszczenie interfejsu

W web3 często operacje wymagają wielu kroków, które dla przeciętnego użytkownika mogą być przytłaczające. Redukcja liczby kroków i eliminacja zbędnych elementów interfejsu są kluczowe, aby uczynić korzystanie z dApps bardziej intuicyjnym. W tradycyjnych aplikacjach użytkownicy przywykli do prostych i szybkich operacji, a więc dAppsy powinny starać się naśladować ten model, przy jednoczesnym zachowaniu istoty decentralizacji.

Wielu użytkowników czuje się zagubionych, gdy wymagane są od nich skomplikowane operacje związane z kryptowalutami i kluczami prywatnymi. Warto byłoby umożliwić proste logowanie, być może przez integrację z istniejącymi aplikacjami portfeli, oraz ograniczyć liczbę kroków potrzebnych do wykonania podstawowych działań, takich jak przesyłanie tokenów czy korzystanie z funkcji stakingu.

Transparentność

W web3 transparentność ma kluczowe znaczenie, ale musi być również jasna i zrozumiała dla użytkowników. Jednym z problemów obecnych dAppsów jest brak klarownych informacji o opłatach transakcyjnych, ryzyku i konsekwencjach działań użytkownika. Komunikaty te często są zbyt techniczne lub ukryte, co może prowadzić do frustracji lub nieświadomego popełnienia kosztownych błędów.

Wprowadzenie czytelnych powiadomień o opłatach, podkreślenie ryzyka transakcji oraz jasne komunikowanie ewentualnych konsekwencji związanych z każdym działaniem jest niezbędne, aby użytkownicy czuli się pewnie. Przykładowo, aplikacje mogłyby wyświetlać podsumowanie transakcji z wyszczególnieniem opłat przed jej potwierdzeniem, wskazując przy okazji aktualne ryzyko wynikające z warunków rynkowych (np. wysokich opłat gas). Warto także rozważyć dodanie dynamicznych ostrzeżeń, np. kiedy zmienność rynku jest wysoka, aby użytkownik mógł świadomie podjąć decyzję.

Bezpieczny onboarding

Bezpieczeństwo to fundament web3, ale niestety na początkujących użytkowników może ono działać odstraszająco – wymóg przechowywania kluczy prywatnych i fraz odzyskiwania to odpowiedzialność, która wykracza poza standardowe nawyki użytkowników web2. Stworzenie prostego, ale bezpiecznego procesu onboardingu jest kluczowe. Może to obejmować opcję testowania transakcji, która pozwoli użytkownikom na wykonanie próbnych operacji w wersji demo, co pozwoli im poznać interfejs i kluczowe kroki bez ryzyka.

Myśl końcowa

Aby web3 mogło naprawdę rozwinąć skrzydła, musimy skupić się na tworzeniu UX, które będą dla użytkowników łatwe, przejrzyste i zrozumiałe od pierwszego kontaktu. Wyobraź sobie dAppsy, które same uczą Cię, jak z nich korzystać – interaktywne samouczki krok po kroku wprowadzają Cię w świat zdecentralizowanych finansów, a intuicyjny interfejs sprawia, że operacje wykonujesz bez zbędnych komplikacji. Prosty, zrozumiały design, który nie wymaga doktoratu z blockchaina, i jasne komunikaty o kosztach i ryzyku sprawią, że dAppsy przestaną odstraszać, a zaczną zapraszać.

Przez priorytetowe podejście do edukacji, uproszczeń i wsparcia w razie problemów, web3 ma szansę przyciągnąć szerokie grono użytkowników i wprowadzić nas wszystkich w nową erę internetu, gdzie dostęp i kontrola są w Twoich rękach – bez zagubienia i bez barier.

Indeks Strachu i Chciwości