Kryptowalutowy boom na tradycyjnych giełdach. Poznaj różnicę między ETP, ETF oraz ETN

Kluczowe wnioski

ETP to ogólna kategoria instrumentów giełdowych, do której należą zarówno bezpieczne, wyodrębnione prawnie fundusze ETF, jak i dłużne papiery ETN.
Fundusze ETF na kryptowaluty oferują bezpośrednie lub syntetyczne odzwierciedlenie cen aktywów, bez obciążania inwestora ryzykiem kredytowym wystawcy.
Wybór konkretnego instrumentu znacząco zmienia poziom ochrony kapitału, strukturę własnościową kryptowalut oraz sposób rozliczania podatków.

Wejście cyfrowych aktywów na tradycyjne parkiety giełdowe całkowicie zmieniło globalny krajobraz inwestycyjny. Amerykańska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd w styczniu 2024 roku zatwierdziła pierwsze punktowe fundusze spot ETF na bitcoina, co otworzyło drzwi dla kapitału instytucjonalnego o wielomiliardowym potencjale. Inwestorzy indywidualni i korporacyjni ruszyli po instrumenty finansowe powiązane z kryptowalutami, jednak wielu z nich nie rozróżnia fundamentalnych struktur prawnych ukrytych pod giełdowymi tickerami. Cała ta grupa produktów nosi wspólną nazwę Exchange Traded Products (ETP), ale sendno tkwi w szczegółach technicznych, zabezpieczeniach majątkowych oraz jurysdykcji rynkowej.

Rodzina instrumentów ETP na rynku kryptowalut

Exchange Traded Product (ETP) to zbiorcze określenie na instrumenty finansowe, którymi handluje się na regulowanych giełdach papierów wartościowych w taki sam sposób jak akcjami spółek technologicznych czy dywidendowych. ETP nie jest więc osobnym, niezależnym produktem, ale parasolem pojęciowym i klasą aktywów. Pod tym pojęciem kryją się różne struktury prawne, w tym fundusze ETF (Exchange Traded Funds) oraz instrumenty dłużne ETN (Exchange Traded Notes), a także rzadziej spotykane ETC (Exchange Traded Commodities).

Głównym zadaniem struktur ETP jest wierna replikacja stóp zwrotu konkretnego aktywa bazowego, w tym przypadku bitcoina, Ethereum czy zdywersyfikowanego koszyka różnych tokenów. Inwestor kupuje certyfikat lub jednostkę na platformie maklerskiej, unikając konieczności zakładania prywatnego portfela kryptowalutowego, samodzielnego zarządzania kluczami prywatnymi czy ponoszenia ryzyka związanego z hackami na zdecentralizowanych giełdach. Cały proces zakupu i sprzedaży odbywa się w bezpiecznych, regulowanych ramach prawnych domów maklerskich.

Fundusze ETF jako standard bezpieczeństwa i transparentności

Fundusz ETF to otwarta struktura inwestycyjna, która kupuje i fizycznie przechowuje aktywa bazowe lub replikuje ich ceny za pomocą kontraktów terminowych. W przypadku funduszy spot ETF emitent musi zakupić odpowiednią ilość kryptowaluty na rynku spotowym i zdeponować ją u licencjonowanego, niezależnego powiernika, takiego jak Coinbase Custody, Anchorage Digital czy Fidelity. Każda jednostka uczestnictwa w takim funduszu ma swoje bezpośrednie odzwierciedlenie w cyfrowych monetach zabezpieczonych w zimnych portfelach.

Najważniejszą cechą funduszy typu ETF jest fakt, że majątek funduszu pozostaje prawnie odizolowany od bilansu samej instytucji zarządzającej, na przykład BlackRock czy Franklin Templeton. Jeśli emitent zbankrutuje, wierzyciele korporacyjni nie mogą zająć cyfrowych monet należących do inwestorów. Struktura ta podlega ścisłym regulacjom państwowym i nadzorowi finansowemu, co minimalizuje ryzyko operacyjne oraz oszustwa. Dodatkowo fundusze te korzystają z mechanizmu tworzenia i umarzania jednostek przez autoryzowanych uczestników, co gwarantuje, że cena rynkowa funduszu podąża krok w krok za realną wartością giełdową kryptowaluty.

Instrumenty ETN i ryzyko kredytowe emitenta

Exchange Traded Note (ETN) ma zupełnie inną konstrukcję prawną i finansową, która niesie za sobą odmienne ryzyka. To struktura ściśle dłużna, zbliżona do bankowego obligowania strukturyzowanego lub niezabezpieczonego dłużnego papieru wartościowego. Kupując ETN, inwestor nie staje się współwłaścicielem fizycznych bitcoinów ani innych tokenów. Zamiast tego staje się wierzycielem instytucji finansowej, która dany papier wyemitowała i wprowadziła do obrotu giełdowego.

Emitent zobowiązuje się umownie do wypłaty stopy zwrotu opartej na zmianach kursu danej kryptowaluty, ale nie zawsze kupuje fizyczny token na rynku, opierając się czasem na instrumentach pochodnych. Wprowadza to do inwestycji bezpośrednie ryzyko kredytowe emitenta. Jeżeli instytucja wystawiająca ETN ogłosi upadłość lub utraci płynność finansową, inwestorzy trafiają na ogólną listę wierzycieli. Istnieje wtedy realna szansa utraty zainwestowanych środków, nawet jeśli kurs bitcoina w tym samym czasie gwałtownie wzrósł. Struktury ETN pojawiają się bardzo często na giełdach europejskich, na przykład w Niemczech, Szwajcarii czy Wielkiej Brytanii, ze względu na specyficzne unijne przepisy dyrektywy UCITS, które zabraniają tworzenia funduszy ETF opartych wyłącznie na jednym aktywie rzeczowym lub jednej kryptowalucie.

Najważniejsze różnice między instrumentami ETP, ETF i ETN

Poniższe zestawienie systematyzuje kluczowe parametry techniczne, strukturalne oraz prawne poszczególnych rozwiązań dostępnych na globalnych giełdach.

Koszty operacyjne oraz płynność rynkowa funduszy typu ETF

Inwestowanie w instrumenty typu ETF na kryptowaluty wymaga od inwestora dokładnego zrozumienia rocznych kosztów zarządzania oraz mechanizmów arbitrażowych. Koszty te są automatycznie pobierane z aktywów funduszu, co nieznacznie obniża jego ostateczną stopę zwrotu w skali roku. W przypadku funduszy spot ETF, spready, czyli różnice między ceną kupna a sprzedaży, są zazwyczaj minimalne dzięki zaangażowaniu animatorów rynku i instytucji typu Authorized Participants. W segmencie instrumentów ETN płynność bywa mniejsza, co przy gwałtownych ruchach cenowych na rynku kryptowalut może utrudnić szybkie wyjście z pozycji bez poniesienia dodatkowych kosztów transakcyjnych.

Specyfika europejskiego rynku i zabezpieczenia papierów dłużnych

Podmioty finansowe takie jak VanEck, WisdomTree czy 21Shares emitują w Europie specyficzne struktury ETP zabezpieczone fizycznie (collateralized ETNs). W tych produktach emitent kupuje kryptowaluty i deponuje je u zewnętrznego powiernika, aby zminimalizować ryzyko kredytowe. Mimo to, od strony formalno-prawnej, instrumenty te nadal pozostają papierami dłużnymi, a nie klasycznymi funduszami inwestycyjnymi. Inwestor europejski musi zatem dokładnie czytać prospekty emisyjne, aby upewnić się, jak wygląda procedura odzyskiwania zabezpieczenia w scenariuszu kryzysowym.

Z perspektywy rynkowej fundusze ETF pozostają najbardziej pożądaną i transparentną formą ekspozycji na kryptowaluty. Zapewniają one najwyższy stopień ochrony kapitału przed ryzykiem niewypłacalności podmiotu zarządzającego i są preferowane przez duże fundusze emerytalne oraz powiernicze. Papiery dłużne typu ETN stanowią z kolei elastyczne, choć bardziej ryzykowne narzędzie w jurysdykcjach, gdzie restrykcyjne prawo krajowe lub unijne trwale blokuje debiut klasycznych funduszy indeksowych opartych na jednym składniku majątku. Przed ulokowaniem kapitału należy ocenić nie tylko sam potencjał wzrostu bitcoina, ale również stabilność finansową instytucji, która dany produkt sygnuje własnym logiem.

Informacje przedstawionie w artykule nie stanowią porady inwestycyjnej.

Indeks Strachu i Chciwości