„Internet Pro”, czyli jak elitarne przepustki do sieci niszczą irańską gospodarkę

Iran znajduje się w stanie cyfrowego oblężenia. Od 28 lutego, kiedy władze wprowadziły drastyczne restrykcje po ataku koalicji amerykańsko-izraelskiej, kraj pozostaje niemal całkowicie odcięty od globalnej sieci. Netblocks, niezależne obserwatorium monitorujące ruch w internecie, potwierdza, że dostęp do zasobów spoza granic spadł do marginalnego poziomu 1%. W tej próżni informacyjnej narodził się Internet Pro. To system segregacji cyfrowej, który pozwala lojalistom reżimu omijać blokady, podczas gdy miliony obywateli borykają się z zapaścią ekonomiczną.

Cena za cyfrową izolację okazuje się porażająca. Mahdi Ghodsi, ceniony irański ekonomista, przedstawił wyliczenia, z których wynika, że bezpośrednie straty wynoszą 250 mln dolarów dziennie. Kwota ta rośnie jednak do 3 mld dolarów, jeśli uwzględnimy paraliż sektora bankowego oraz przedsiębiorstw opierających logistykę na łączności sieciowej.

Blokada uderzyła w fundamenty egzystencji zwykłych ludzi. Szacuje się, że pracę straciły dwa miliony osób. To bezpośrednio przełożyło się na pogorszenie sytuacji materialnej ośmiu milionów rodzin. Mały handel i usługi cyfrowe przestały istnieć z dnia na dzień, co generuje frustrację narastającą w społeczeństwie od dekad.

System Internet Pro to w praktyce „biała lista” dla wybranych. Za wygórowaną opłatą, całkowicie niedostępną dla przeciętnego mieszkańca Teheranu czy Tebrizu, osoby zatwierdzone przez aparat bezpieczeństwa mogą korzystać z niemal nieograniczonego dostępu do globalnych witryn. To rozwiązanie stało się zarzewiem otwartego konfliktu wewnątrz struktur władzy.

Przeciwko takiemu modelowi wystąpił minister komunikacji Sattar Hashemi. Urzędnik stwierdził wprost, że system warstwowy nie ma racji bytu i stanowi pole do potężnych nadużyć korupcyjnych. Z tą opinią nie zgadza się Mohammad Amin Aghamiri, szef rządowego organu ds. cyberprzestrzeni. Aghamiri, reprezentujący skrzydło twardogłowych, widzi w Internet Pro jedyną drogę do zachowania kontroli przy jednoczesnym zapewnieniu funkcjonowania kluczowych dla reżimu struktur siłowych.

W obliczu blokady Irańczycy desperacko szukają alternatyw. Masowo wykorzystywane są serwery VPN, choć ich skuteczność drastycznie spadła z powodu zaawansowanych algorytmów filtrujących. Pojawiły się również doniesienia o próbach korzystania z terminali Starlink. Ta droga bywa jednak tragiczna w skutkach. Odnotowano już przypadki brutalnych aresztowań, a nawet śmierci obywatela, u którego służby bezpieczeństwa znalazły sprzęt do odbioru internetu satelitarnego.

Podziały wokół Internet Pro pokazują, że technologia stała się w Iranie głównym frontem walki o wpływy. Z jednej strony mamy technokratów przerażonych skalą zapaści ekonomicznej, z drugiej ideologów gotowych poświęcić dobrobyt kraju w imię totalnej blokady przepływu informacji.

System dwupoziomowy sankcjonuje nierówność w dostępie do wiedzy i komunikacji. Internet Pro staje się symbolem nowej, cyfrowej kasty, która posiada przywileje niedostępne dla milionów ludzi odciętych od świata. Tymczasem eksperci z Netblocks nie widzą obecnie szans na szerokie przywrócenie łączności dla ogółu społeczeństwa.

Państwowe media promują Internet Pro jako rozwiązanie profesjonalne, jednak rzeczywistość pokazuje, że to brutalny mechanizm dyskryminacji finansowej i politycznej. Każdy dzień blokady pogłębia izolację Iranu na arenie międzynarodowej i wypycha kraj poza margines nowoczesnej gospodarki światowej. Systemy bankowe ledwo dyszą, a wewnętrzny obieg towarów jest skrajnie utrudniony przez brak stabilnych kanałów komunikacji cyfrowej.